Begrippenlijst: tandheelkunde van A tot Z
Op deze pagina
Kort antwoord
In deze begrippenlijst leggen we 119 vaktermen uit de tandheelkunde in gewone taal uit, van abutment tot zwangerschapsgingivitis. Bij elk begrip staat een link naar de pagina waar we er meer over vertellen. Je kunt naar een begrip linken met het adres van deze pagina en een hekje, bijvoorbeeld /begrippenlijst#abutment.
A
- Aanvullende tandartsverzekering
- Extra verzekering die een deel van tandartskosten vergoedt die niet in de basisverzekering zitten, vaak tot een maximumbedrag per jaar. Meer over dit onderwerp over aanvullende tandartsverzekering
- Abces
- Ophoping van pus door een bacteriële ontsteking, bijvoorbeeld bij een tandwortel of verstandskies. Lees meer over abces
- Abutment
- Verbindingsstuk dat op het implantaat wordt vastgezet en waarop de kroon komt. Lees meer over abutment
- Airflow (poederstraal)
- Reinigingsmethode met water, lucht en fijn poeder om aanslag en verkleuringen te verwijderen. Lees meer over airflow (poederstraal)
- Aligner
- Doorzichtig kunststof bakje dat de tanden in kleine stapjes verplaatst. Lees meer over aligner
- All-on-4
- Vaste brug met een volledige tandenrij die op vier implantaten in één kaak wordt vastgeschroefd. Lees meer over all-on-4
- All-on-6
- Vaste brug zoals bij All-on-4, maar dan op zes implantaten per kaak. Lees meer over all-on-6
- Amalgaam
- Ouder, zilverkleurig vulmateriaal met kwik; sinds 1 januari 2025 mag het in de EU alleen nog in uitzonderlijke gevallen worden gebruikt. Lees meer over amalgaam
- Apexresectie
- Kleine operatie waarbij de punt van de wortel met de ontsteking wordt verwijderd als een wortelkanaalbehandeling niet genoeg helpt. Meer over dit onderwerp over apexresectie
- Attachment
- Klein tandkleurig bultje composiet op een tand dat de aligner extra grip geeft. Meer over dit onderwerp over attachment
B
- Begroting
- Prijsopgave vooraf: bij een behandeling van €250 of meer krijg je een begroting, boven €500 schriftelijk of digitaal. Lees meer over begroting
- BIG-register
- Openbaar register van zorgverleners met een wettelijke BIG-registratie, zoals tandartsen; je kunt er nagaan of iemand bevoegd is. Lees meer over big-register
- Black triangle (zwart driehoekje)
- Donkere driehoekige opening tussen tanden bij het tandvlees, bijvoorbeeld door teruggetrokken tandvlees. Lees meer over black triangle (zwart driehoekje)
- Bleekbitje
- Op maat gemaakt kunststof bitje waarin je de bleekgel thuis draagt, onder begeleiding van de tandarts. Lees meer over bleekbitje
- Bonding
- Direct aanbrengen en vormen van composiet op de tand, bijvoorbeeld om een spleetje te dichten of een randje te herstellen. Lees meer over bonding
- Botopbouw
- Behandeling waarbij bot of botvervangend materiaal wordt aangebracht zodat er genoeg kaakbot is voor een implantaat. Meer over dit onderwerp over botopbouw
- Brug
- Vervanging van een of meer ontbrekende tanden die vastzit aan de buurtanden of aan implantaten. Lees meer over brug
- Bruxisme (tandenknarsen)
- Onbewust knarsen of klemmen met de tanden, overdag of 's nachts. Lees meer over bruxisme (tandenknarsen)
C
- Carbamideperoxide
- Bleekmiddel dat langzaam waterstofperoxide afgeeft en vaak wordt gebruikt bij bleken met een bitje. Lees meer over carbamideperoxide
- Chewie
- Rubberen staafje waarop je bijt om de aligners goed te laten aansluiten. Meer over dit onderwerp over chewie
- Composiet
- Tandkleurig kunststofmateriaal met fijne vulstof dat in laagjes op de tand wordt aangebracht en met licht wordt uitgehard. Lees meer over composiet
D
- Dentine (tandbeen)
- Laag onder het glazuur die de kleur van de tand mede bepaalt en gevoelig kan zijn als ze bloot ligt. Meer over dit onderwerp over dentine (tandbeen)
- Diastema
- Spleet tussen twee tanden, meestal tussen de bovenste voortanden. Meer over dit onderwerp over diastema
- Digital smile design
- Digitaal ontwerp van je lach op basis van foto's en scans, om de behandeling te plannen en te bespreken. Meer over dit onderwerp over digital smile design
- Drukplek
- Pijnlijke plek op het tandvlees doordat het kunstgebit daar te hard drukt. Meer over dit onderwerp over drukplek
- Dry socket (alveolitis)
- Pijnlijke genezingsstoornis na het trekken van een tand, waarbij het bloedstolsel in de wond ontbreekt. Meer over dit onderwerp over dry socket (alveolitis)
E
- E.max
- Merknaam van een keramieksoort; meestal wordt de glaskeramiek lithiumdisilicaat bedoeld, die sterk en licht doorschijnend is en veel wordt gebruikt voor facings en kronen. Lees meer over e.max
- Edge bonding
- Bonding waarbij alleen de snijranden van de tanden met composiet worden hersteld of iets verlengd. Lees meer over edge bonding
- Eigen bijdrage
- Deel van de kosten dat je zelf betaalt, ook als de verzekering een deel vergoedt, zoals bij een kunstgebit uit de basisverzekering. Lees meer over eigen bijdrage
- Endodontoloog
- Tandarts die zich heeft gespecialiseerd in wortelkanaalbehandelingen. Lees meer over endodontoloog
- Etsbrug (plakbrug, Maryland-brug)
- Brug die met vleugeltjes aan de achterkant van de buurtanden wordt vastgeplakt, zodat die nauwelijks geslepen hoeven te worden. Meer over dit onderwerp over etsbrug (plakbrug, maryland-brug)
F
- Facing (veneer)
- Dun schilletje van composiet of porselein dat op de voorkant van een tand wordt vastgelijmd om kleur, vorm of stand te verbeteren. Lees meer over facing (veneer)
- Fistel
- Klein bultje of gaatje op het tandvlees waaruit pus kan komen; een teken van een ontsteking bij de wortel. Meer over dit onderwerp over fistel
- Flexibele prothese
- Gedeeltelijk kunstgebit van buigzaam kunststof, zonder zichtbare metalen haakjes. Meer over dit onderwerp over flexibele prothese
- Fluoridebehandeling
- Aanbrengen van fluoridelak of -gel om het glazuur te versterken en gaatjes te helpen voorkomen. Lees meer over fluoridebehandeling
- Frameprothese
- Gedeeltelijk kunstgebit met een dun metalen frame dat met haakjes aan je eigen tanden vastzit. Meer over dit onderwerp over frameprothese
G
- Gebitsprothese
- Verzamelnaam voor uitneembare vervanging van tanden, gedeeltelijk of volledig. Lees meer over gebitsprothese
- Gebitsreiniging
- Professionele reiniging waarbij tandsteen en aanslag worden verwijderd. Lees meer over gebitsreiniging
- Gevoelige tandhalzen
- Pijnscheuten bij koud of zoet doordat blootliggend tandbeen bij de tandhals prikkels doorgeeft. Meer over dit onderwerp over gevoelige tandhalzen
- Gingivaformer (genezingsdopje)
- Tijdelijk dopje op het implantaat waaromheen het tandvlees geneest voordat de kroon wordt geplaatst. Meer over dit onderwerp over gingivaformer (genezingsdopje)
- Gingivitis (tandvleesontsteking)
- Ontsteking van alleen het tandvlees, vaak met bloeden bij het poetsen; meestal omkeerbaar met goede reiniging. Meer over dit onderwerp over gingivitis (tandvleesontsteking)
- Glazuur
- Harde buitenste laag van de tand die het tandbeen beschermt. Meer over dit onderwerp over glazuur
- Gouden kroon
- Kroon van een goudlegering: sterk en duurzaam, maar niet tandkleurig. Meer over dit onderwerp over gouden kroon
- Gummy smile
- Lach waarbij relatief veel tandvlees zichtbaar is. Meer over dit onderwerp over gummy smile
H
- Hollywood smile
- Behandeling waarbij de tanden die zichtbaar zijn als je lacht facings (soms kronen) krijgen voor een egale, lichte lach; het aantal tanden verschilt per persoon. Lees meer over hollywood smile
I
- Immediaatprothese
- Kunstgebit dat direct na het trekken van de tanden wordt geplaatst; na de genezing volgt meestal aanpassing of een nieuw gebit. Meer over dit onderwerp over immediaatprothese
- Implantaat
- Kunstwortel, meestal van titanium, die in het kaakbot wordt geplaatst om een kroon, brug of gebit te dragen. Lees meer over implantaat
- Implantaatkroon
- Kroon die op een implantaat wordt vastgeschroefd of vastgelijmd. Lees meer over implantaatkroon
- Implantoloog
- Tandarts met aanvullende opleiding en ervaring in het plaatsen van implantaten. Meer over dit onderwerp over implantoloog
- Inlay
- Vulling die in het laboratorium op maat wordt gemaakt en in de holte van een kies wordt vastgelijmd. Meer over dit onderwerp over inlay
- Interne bleking
- Bleken van een donker verkleurde, eerder wortelkanaalbehandelde tand van binnenuit. Meer over dit onderwerp over interne bleking
- Intraorale scan (3D-scan)
- Digitale afdruk van je gebit met een kleine camera, in plaats van een afdruk met afdrukmateriaal. Lees meer over intraorale scan (3d-scan)
- Invisalign
- Merknaam van een veelgebruikt aligner-systeem. Lees meer over invisalign
- IPR (interproximale reductie)
- Minimaal afschuren van glazuur tussen tanden om ruimte te maken bij een aligner- of beugelbehandeling. Meer over dit onderwerp over ipr (interproximale reductie)
K
- Kaakbot
- Het bot van de boven- of onderkaak waarin tandwortels of implantaten vastzitten. Meer over dit onderwerp over kaakbot
- Kaakchirurg
- Medisch specialist die operaties aan kaak en mond uitvoert, zoals moeilijke extracties en complexe implantaten. Meer over dit onderwerp over kaakchirurg
- Keramisch implantaat
- Implantaat van zirkoniumoxide in plaats van titanium, tandkleurig en metaalvrij. Meer over dit onderwerp over keramisch implantaat
- Klikgebit
- Kunstgebit dat met drukknoppen of een staaf op implantaten vastklikt en dat je zelf uitneemt om schoon te maken. Lees meer over klikgebit
- Kroon
- Kapje dat over een beschadigde of verzwakte tand wordt geplaatst en de hele zichtbare tand bedekt. Lees meer over kroon
- Kunstgebit (volledige prothese)
- Uitneembaar gebit dat alle tanden in een kaak vervangt en steun vindt op het tandvlees. Lees meer over kunstgebit (volledige prothese)
- Kwaliteitsregister Tandartsen (KRT)
- Register van tandartsen die aantoonbaar voldoen aan eisen voor bij- en nascholing. Lees meer over kwaliteitsregister tandartsen (krt)
L
- Lachgas
- Mengsel van lachgas en zuurstof dat je inademt om je te ontspannen tijdens een behandeling. Meer over dit onderwerp over lachgas
- Lithiumdisilicaat
- Het glaskeramische materiaal waarvan E.max-facings en -kronen worden gemaakt. Lees meer over lithiumdisilicaat
- Locator (drukknop)
- Klein drukknopje op een implantaat waarop een klikgebit vastklikt. Meer over dit onderwerp over locator (drukknop)
- Lokale verdoving
- Verdoving van alleen het behandelgebied met een injectie; je voelt geen pijn maar blijft wakker. Lees meer over lokale verdoving
M
- Materiaal- en techniekkosten
- Kosten voor materiaal en het tandtechnisch laboratorium die naast het honorarium in rekening worden gebracht. Lees meer over materiaal- en techniekkosten
- Metaal-keramische kroon
- Kroon met een metalen kern en een tandkleurige keramische laag eroverheen. Meer over dit onderwerp over metaal-keramische kroon
- Mock-up
- Proefversie van je nieuwe lach in tijdelijk materiaal op je eigen tanden, zodat je het resultaat vooraf kunt zien. Meer over dit onderwerp over mock-up
- Mondhygiënist
- Zorgverlener die het gebit reinigt, tandvleesproblemen behandelt en uitlegt hoe je je mond gezond houdt. Lees meer over mondhygiënist
N
- Nachtbeugel (retainer)
- Uitneembare beugel die je ('s nachts) draagt om tanden na een behandeling op hun plek te houden. Meer over dit onderwerp over nachtbeugel (retainer)
- Narcose (algehele anesthesie)
- Volledig in slaap gebracht worden met medicijnen, onder verantwoordelijkheid van een anesthesioloog in een daarvoor ingerichte kliniek. Meer over dit onderwerp over narcose (algehele anesthesie)
- Non-prep facing
- Facing die zonder of met nauwelijks slijpen wordt geplaatst; dat kan alleen als de tanden er geschikt voor zijn. Lees meer over non-prep facing
- Noodgebit
- Tijdelijk kunstgebit om een periode zonder tanden te overbruggen. Meer over dit onderwerp over noodgebit
- NZa-tarief
- Door de Nederlandse Zorgautoriteit vastgesteld tarief per tandheelkundige verrichting. Lees meer over nza-tarief
O
- Occlusie (beet)
- De manier waarop je boven- en ondertanden op elkaar sluiten. Lees meer over occlusie (beet)
- Onlay
- Op maat gemaakte restauratie die ook een of meer knobbels van de kies bedekt; een tussenvorm tussen inlay en kroon. Meer over dit onderwerp over onlay
- Opbeetplaat (knarsbitje)
- Op maat gemaakte kunststof plaat die je 's nachts draagt om tanden, facings of kronen te beschermen tegen knarsen. Lees meer over opbeetplaat (knarsbitje)
- Opbouw
- Herstel van de tandkern met composiet, eventueel met een stift, voordat er een kroon op komt. Meer over dit onderwerp over opbouw
- Osseo-integratie
- Het vastgroeien van het kaakbot om een implantaat, wat meestal enkele maanden duurt. Lees meer over osseo-integratie
- Overkappingsprothese
- De officiële naam voor een klikgebit: een prothese die over implantaten (of wortels) heen valt en daarop vastklikt. Lees meer over overkappingsprothese
P
- Parodontitis
- Ontsteking die zich van het tandvlees uitbreidt naar het kaakbot, waardoor steun rond de tand verloren gaat en tanden los kunnen gaan zitten. Lees meer over parodontitis
- Parodontium
- Het steunweefsel rond de tand: tandvlees, kaakbot, wortelvlies en de vezels die de tand vasthouden. Lees meer over parodontium
- Parodontoloog
- Tandarts die zich heeft gespecialiseerd in tandvlees- en botproblemen rond tanden en implantaten. Meer over dit onderwerp over parodontoloog
- Peri-implantaire mucositis
- Ontsteking van alleen het tandvlees rond een implantaat, zonder botverlies; vaak te verhelpen met betere reiniging. Meer over dit onderwerp over peri-implantaire mucositis
- Peri-implantitis
- Ontsteking van tandvlees en bot rond een implantaat, die zonder behandeling tot botverlies kan leiden. Meer over dit onderwerp over peri-implantitis
- Pijler
- De tand of het implantaat waarop een brug steunt. Lees meer over pijler
- Plaatprothese
- Gedeeltelijk kunstgebit van kunststof dat een of meer ontbrekende tanden vervangt. Meer over dit onderwerp over plaatprothese
- Verdieping tussen tand en tandvlees die bij parodontitis ontstaat en waarin bacteriën zich ophopen. Lees meer over pocket
- Porselein (keramiek)
- Verzamelnaam voor tandkleurige keramische materialen die kleurvast zijn en lijken op natuurlijk glazuur. Lees meer over porselein (keramiek)
- Preparatie (slijpen)
- Het wegslijpen van een dun laagje glazuur zodat een facing of kroon ruimte heeft en goed aansluit. Meer over dit onderwerp over preparatie (slijpen)
- Prestatiecode
- Code waarmee een tandheelkundige verrichting op de rekening staat, bijvoorbeeld voor een controle of een kroon. Lees meer over prestatiecode
- Pulpa (zenuw)
- Binnenste deel van de tand met zenuwen en bloedvaten. Lees meer over pulpa (zenuw)
R
- Rebasen (opvullen)
- Het aanpassen van de onderkant van een kunstgebit aan het veranderde tandvlees, zodat het weer goed aansluit. Meer over dit onderwerp over rebasen (opvullen)
- Retentiedraad (spalkje)
- Dun draadje aan de binnenkant van de tanden dat ze na een beugel op hun plek houdt. Meer over dit onderwerp over retentiedraad (spalkje)
- Rubberdam
- Rubber lapje rond de tand dat de behandelplek droog en schoon houdt, onder meer bij een wortelkanaalbehandeling. Lees meer over rubberdam
S
- Schroefgebit
- Spreektaal voor een vaste brug op implantaten die alleen de tandarts kan losschroeven, zoals All-on-4. Meer over dit onderwerp over schroefgebit
- Sealen
- Afdekken van de groeven in kiezen met een dunne laklaag om gaatjes te helpen voorkomen, vooral bij kinderen. Lees meer over sealen
- Sedatie
- Toediening van een kalmerend middel waardoor je ontspannen en suf bent, maar wel aanspreekbaar blijft. Meer over dit onderwerp over sedatie
- Sinuslift
- Vorm van botopbouw in de bovenkaak waarbij de bodem van de kaakholte iets wordt opgetild en daaronder bot wordt aangebracht. Meer over dit onderwerp over sinuslift
- Smile makeover
- Totaalplan voor een mooiere lach, vaak een combinatie van bleken, bonding, facings of kronen. Lees meer over smile makeover
- Staafconstructie (steg)
- Metalen staaf tussen twee of meer implantaten waarop een klikgebit vastklikt. Meer over dit onderwerp over staafconstructie (steg)
- Stifttand (stiftopbouw)
- Opbouw met een stift in het wortelkanaal die steun geeft aan een kroon als er weinig tand over is. Meer over dit onderwerp over stifttand (stiftopbouw)
T
- Tanden bleken
- Het lichter maken van de tandkleur met een bleekmiddel op basis van waterstofperoxide of carbamideperoxide. Lees meer over tanden bleken
- Tandplak
- Zachte, kleverige laag bacteriën op de tanden die je met poetsen en ragen kunt verwijderen. Lees meer over tandplak
- Tandprotheticus
- Zorgverlener die kunstgebitten maakt en aanpast; voor een volledig kunstgebit kun je meestal zonder verwijzing terecht. Lees meer over tandprotheticus
- Tandsteen
- Verharde tandplak die je niet zelf kunt wegpoetsen; boven of onder de tandvleesrand. Lees meer over tandsteen
- Tandtechnicus
- Vakspecialist die in een laboratorium kronen, bruggen, facings en prothesen maakt. Lees meer over tandtechnicus
- Tandvleescorrectie (gingivectomie)
- Kleine behandeling waarbij tandvlees wordt weggehaald of gevormd voor een evenwichtiger lach. Meer over dit onderwerp over tandvleescorrectie (gingivectomie)
- Tandvleestransplantatie
- Behandeling waarbij tandvlees, vaak van het gehemelte, wordt verplaatst om blootliggende wortels te bedekken. Meer over dit onderwerp over tandvleestransplantatie
- Terugtrekkend tandvlees (recessie)
- Situatie waarbij het tandvlees zich terugtrekt en een deel van de tandwortel bloot komt te liggen. Meer over dit onderwerp over terugtrekkend tandvlees (recessie)
- Tijdelijke kroon
- Kunststof kroon die de geslepen tand beschermt totdat de definitieve kroon klaar is. Meer over dit onderwerp over tijdelijke kroon
- Turkey teeth
- Engelse spreektaal voor een opvallend wit, egaal gebit dat in Turkije is gemaakt; de term verwijst meestal naar kronen waarvoor de eigen tanden sterk zijn afgeslepen. Meer over dit onderwerp over turkey teeth
V
- Verstandskies
- Achterste kies die vaak pas tussen je 17e en 25e doorkomt en soms te weinig ruimte heeft. Lees meer over verstandskies
W
- Wachttijd (verzekering)
- Periode na het afsluiten van een aanvullende verzekering waarin bepaalde behandelingen nog niet of maar gedeeltelijk worden vergoed; niet elke verzekering heeft dit. Meer over dit onderwerp over wachttijd (verzekering)
- Waterstofperoxide
- Bleekmiddel in tandbleekproducten; boven 0,1% mag het alleen via de tandarts worden gebruikt. Lees meer over waterstofperoxide
- Wax-up
- Ontwerp van de gewenste tandvorm in was of digitaal, als basis voor de mock-up en het eindresultaat. Meer over dit onderwerp over wax-up
- Wortelkanaalbehandeling (zenuwbehandeling)
- Behandeling waarbij ontstoken of afgestorven pulpa uit de kanalen wordt verwijderd en de kanalen worden gereinigd en afgevuld. Lees meer over wortelkanaalbehandeling (zenuwbehandeling)
Z
- Zirkonium (zirkoniumoxide)
- Zeer sterk, tandkleurig keramisch materiaal dat veel wordt gebruikt voor kronen, bruggen en soms implantaten. Lees meer over zirkonium (zirkoniumoxide)
- Zwangerschapsgingivitis
- Tandvleesontsteking die tijdens de zwangerschap vaker voorkomt door hormonale veranderingen. Meer over dit onderwerp over zwangerschapsgingivitis
Laatst bijgewerkt:
Hoe we onze informatie maken en controleren, lees je bij de redactie.
Wil je weten wat het bij jou kost?
Bij een consult bekijken we je gebit en je wensen. Daarna krijg je een plan en een begroting, zodat je vooraf weet waar je aan toe bent.