Tandsteen: wat is het, kun je het zelf verwijderen en hoe voorkom je het?
Op deze pagina
Kort antwoord
Tandsteen is verkalkte tandplak. Je kunt het niet meer wegpoetsen; een mondhygiënist, preventieassistent of tandarts haalt het weg. Tandsteen onder het tandvlees is het schadelijkst, omdat het tot botverlies kan leiden. Je voorkomt het door elke dag alle tandplak te verwijderen, ook tussen je tanden, en door je gebit op vaste momenten te laten reinigen, meestal elke 3 tot 6 maanden.
Wat is tandsteen?
Op je tanden vormt zich elke dag tandplak: een zachte, kleverige laag bacteriën. Die kun je met poetsen en ragen verwijderen. Blijft tandplak zitten, dan verhardt hij. Dan heet het tandsteen.
| Onderdeel | Tandplak | Tandsteen |
|---|---|---|
| Wat het is | Zachte laag bacteriën | Verkalkte tandplak |
| Zelf weg te halen | Ja, met poetsen en ragen | Nee |
| Wie haalt het weg | Jijzelf, elke dag | Mondhygiënist, preventieassistent of tandarts |
| Waar | Op en tussen de tanden | Boven en onder de tandvleesrand |
Hoe ontstaat tandsteen?
Tandsteen ontstaat uit tandplak die niet op tijd wordt weggehaald. Dat gebeurt vooral op plekken waar je lastig bij komt: tussen je tanden en langs de tandvleesrand. Het ruwe oppervlak van tandsteen houdt daarna weer makkelijk nieuwe tandplak vast.
Hoeveel tandsteen je maakt, verschilt per persoon. Daarom verschilt ook hoe vaak een professionele reiniging nodig is: meestal elke 3 tot 6 maanden, afhankelijk van je tandvlees en hoeveel tandsteen je maakt.
Hoe ziet tandsteen eruit?
Tandsteen boven het tandvlees kun je soms zelf zien of voelen als een harde rand langs het tandvlees. Tandsteen onder het tandvlees zie je niet. Juist dat is het schadelijkst.
Zwart tandsteen
Zie je een donkere of zwarte rand of vlek, dan kan dat tandsteen zijn, maar ook aanslag of een gaatje. Op afstand is dat niet te zeggen. Laat het bij je controle bekijken. Aanslag door koffie, thee of roken kan bij een gebitsreiniging vaak ook worden weggehaald, soms met een poederstraal van water, lucht en fijn poeder.
Kun je tandsteen zelf verwijderen?
Nee. Tandsteen kun je niet meer wegpoetsen. Het hoort professioneel te worden weggehaald door een mondhygiënist, preventieassistent of tandarts. Probeer het niet zelf weg te krabben met scherpe voorwerpen. Je kunt dan je tandvlees beschadigen, en tandsteen onder het tandvlees bereik je toch niet.
Zo gaat tandsteen verwijderen
- Bekijken en meten. We kijken naar je tandvlees en meten hoe diep de ruimte tussen tand en tandvlees is.
- Verwijderen. We halen tandsteen en tandplak weg, boven en zo nodig onder het tandvlees.
- Gladmaken. We maken de tanden glad, zodat er minder snel nieuwe tandplak blijft hangen.
- Uitleg. We laten zien hoe je poetst en tussen je tanden schoonmaakt.
Meestal voel je vooral druk en trillingen. Bij reinigen onder het tandvlees kan het gevoelig zijn; dan kunnen we plaatselijk verdoven. Na het reinigen kunnen je tanden een paar dagen gevoelig zijn. Meer over de behandeling lees je op mondhygiëne.
Ernstige tandsteen: wat doet het met je tandvlees?
Tandsteen en tandplak langs de tandvleesrand kunnen het tandvlees laten ontsteken. Bloedend, rood of gezwollen tandvlees wijst meestal op een tandvleesontsteking, een gingivitis. Die geneest alleen als je elke dag alle tandplak verwijdert.
Gezond tandvlees
Tandvleesontsteking
Parodontitis
- Tandvlees sluit strak om de tand
- Kaakbot
- Gezwollen tandvlees met een ondiepe pocket
- Diepe pocket tussen tand en tandvlees
- Botverlies: het bot zakt
Gaat de ontsteking verder, dan breekt hij vezels en kaakbot af. Dat heet parodontitis; het verschil lees je in tandvleesontsteking of parodontitis. De NVvP schrijft: "Parodontitis komt bij ongeveer de helft van de volwassen bevolking voor, waarvan het in 10-15% om een ernstige vorm van parodontitis gaat." Bij die zin staan geen jaartal, studie of meetmethode. Roken, diabetes, stress en hormonale veranderingen verhogen het risico. Heb je diabetes, dan heb je een verhoogde kans op parodontitis; laat je tandvlees dan extra goed controleren. Lees meer in parodontitis.
Tandsteen bij implantaten, kronen en een beugel
Heb je implantaten, kronen, bruggen of een beugel, dan vraagt je mond extra goede reiniging. Rond die onderdelen blijft tandplak makkelijk hangen. Bij implantaten is dat extra belangrijk: mensen die hun tandplak slecht verwijderen of na de behandeling niet regelmatig voor nazorg komen, krijgen vaker een ontsteking rond het implantaat.
Zo'n ontsteking heet peri-implantitis. Hij komt voor bij ongeveer 1 op de 5 patiënten met implantaten. Regelmatige reiniging hoort daarom bij de zorg na het plaatsen. Lees meer op implantaten.
Hoe vaak laat je tandsteen verwijderen?
Dat verschilt per persoon. Een professionele reiniging is meestal elke 3 tot 6 maanden nodig, afhankelijk van je tandvlees en hoeveel tandsteen je maakt. Is je tandvlees gezond en zit er weinig tandsteen, dan is de reiniging bij je gewone controle vaak genoeg.
Rook je of heb je diabetes, dan heb je meer kans op tandvleesproblemen. Hoe vaak het bij jou nodig is, bespreken we na het eerste onderzoek.
Hoe voorkom je tandsteen?
- Poets twee keer per dag twee minuten met fluoridetandpasta.
- Maak elke dag tussen je tanden schoon met ragers, floss of tandenstokers.
- Bloedt je tandvlees? Blijf juist goed schoonmaken. Bloeden is een teken van ontsteking.
- Laat je gebit op vaste momenten reinigen. Hoe vaak, spreken we samen af.
Vraag bij de reiniging welke ragers bij jou passen. De ruimtes tussen je tanden verschillen per plek. Meer over preventie lees je in fluoride en sealen.
Wat kost tandsteen verwijderen?
Een gebitsreiniging (M03) wordt per 5 minuten gerekend: €16,82 per 5 minuten in 2026, dus €100,92 voor 30 minuten. Vanaf 1 januari 2027 is het tarief voor 30 minuten gebitsreiniging €103,98 (+3,0%). Een periodieke controle bij de tandarts kost €28,51 (C002); bij weinig tandsteen is de reiniging bij die controle vaak genoeg. Meer rekenvoorbeelden lees je in wat kost een mondhygiënist. Kost een behandeling €250 of meer, dan krijg je vooraf een begroting.
Ben je jonger dan 18, dan vergoedt de basisverzekering de meeste mondzorg. Kronen, bruggen en implantaten alleen bij voortanden die niet zijn aangelegd of die je door een ongeval bent verloren. Daar hoort het verwijderen van tandsteen bij. Vanaf 18 jaar valt mondhygiëne niet onder de basisverzekering. Een aanvullende tandartsverzekering vergoedt soms een deel, meestal tot een maximumbedrag per jaar. Check je polis vóór de behandeling.
Veelgestelde vragen
Wat is tandsteen?
Verkalkte tandplak. Je kunt het niet meer wegpoetsen; een mondhygiënist, preventieassistent of tandarts haalt het weg.
Kan ik tandsteen zelf verwijderen?
Nee. Krab het niet zelf weg, want je kunt je tandvlees beschadigen. Tandsteen onder het tandvlees bereik je bovendien niet.
Is tandsteen schadelijk?
Ja, vooral onder het tandvlees. Daar kan het tot botverlies leiden. Bloedend of gezwollen tandvlees is vaak het eerste teken van ontsteking.
Hoe vaak moet tandsteen worden weggehaald?
Dat verschilt per persoon. Een professionele reiniging is meestal elke 3 tot 6 maanden nodig, afhankelijk van je tandvlees en hoeveel tandsteen je maakt.
Wat is zwart tandsteen?
Een donkere rand kan tandsteen zijn, maar ook aanslag of een gaatje. Dat is op afstand niet te zeggen. Laat het bij je controle bekijken.
Hoe voorkom ik tandsteen?
Verwijder elke dag alle tandplak: twee keer per dag poetsen met fluoridetandpasta en dagelijks tussen je tanden schoonmaken. En laat je gebit op vaste momenten reinigen.
Laatst bijgewerkt:
Bronnen
- Tandsteen (woordenlijst) · KNMT · geraadpleegd op
- Tandsteen (L. Steverink-Jorna, mondhygiënist) · tandarts.nl · geraadpleegd op
- Folder Ontstoken tandvlees (2016) · Ivoren Kruis · geraadpleegd op
- Tandvleesontsteking · tandarts.nl · geraadpleegd op
- Parodontitis (ernstige tandvlees ontstekingen) · tandarts.nl · geraadpleegd op
- European Gum Health Day · NVvP · geraadpleegd op
- Schwarz F, 2018. Schwarz F e.a. Peri-implantitis (World Workshop 2017). J Clin Periodontol 2018;45 Suppl 20:S246-S266 · peer-reviewed consensus · geraadpleegd op
- Diaz P, 2022. Diaz P e.a. What is the prevalence of peri-implantitis? SR en meta-analyse. BMC Oral Health 2022;22:449 · peer-reviewed · geraadpleegd op
- Besluit zorgverzekering, art. 2.7 (versie geldend vanaf 01-07-2026) · Overheid (wetten.overheid.nl) · geraadpleegd op
- Mondzorg (verzekerde zorg), laatst gewijzigd 15-01-2026 · Zorginstituut Nederland · geraadpleegd op
- Aanvullende tandartsverzekering · KNMT (allesoverhetgebit.nl) · geraadpleegd op
- Veelgestelde vragen · KNMT (allesoverhetgebit.nl) · geraadpleegd op
Hoe we onze informatie maken en controleren, lees je bij de redactie.
Een vraag over je eigen situatie?
Bij een consult bekijken we je gebit en je wensen. Daarna krijg je een plan en een begroting, zodat je vooraf weet waar je aan toe bent.